در کرسی ترویجی بررسی روش آموزش شبهات اعتقادی و پاسخ به آنها از منظر فقه تربیت مطرح شد:
مطرح کردن شبهات و پاسخگویی به آن در حل و پیشگیری از انحرافات اعتقادی جایز است

یکی از پژوهشگران فقه تربیت و معاون پژوهش موسسه آموزش عالی امام رضا(ع) و ارائه دهنده نشست بررسی روش آموزش شبهات اعتقادی و پاسخ به آنها از منظر فقه تربیت اظهار داشت: مطرح کردن شبهات و پاسخگویی به آن در حل و پیشگیری از انحرافات اعتقادی جایز و هم عقلانی است.
به گزارش دفتر مدیریت مؤسسۀ آموزش عالی حوزوی امام رضا(علیه السلام)، در ابتدا حجت الاسلام ستار همتی دبیر علمی نشست عنوان کرد:فقه تربیت از جمله فقههای مضاف بوده و این دانش، عهدهدار استنباط احکام رفتارهای مکلفین در مقام تعلیم و تربیت است.
دبیر علمی این نشست افزود:فقه در ساحتهای مختلفی از جمله تربیت اعتقادی ورود کرده است، در این باره یکی از ساحتهایی که فقه تربیت به آن ورود کرده، تربیت اعتقادی است، در این باره سوالی مطرح است مبنی براینکه آیا به منظور رشد دادن اعتقادات متربیان، جایز است که مربیان شبهات و سوالات اعتقادی را برای آنها مطرح کنند و پاسخ دهند یا خیر؛ ممکن است این کار آنها را از نظر اعتقادی دچار مشکل کند، در پاسخ به این مساله از محضر ارائه دهنده نشست بهره میگیریم.
در ادامه حجتالاسلام دکتر مهدی عزیزی ارائه دهنده نشست و پژوهشگر فقه تربیت و معاون پژوهش موسسه آموزش عالی امام رضا(ع) در این نشست اظهار داشت:مقصود فقه تربیت، نگاه به تعلیم و تربیت از منظر فقه است و در واقع میخواهیم ببینیم وظیفه مکلفان در این باره چیست هر اتفاقی که در مسائل تعلیم و تربیت بیفتد از یکی از احکام خمسه خارج نیست یکی از اینها بحث تربیت اعتقادی است و در این باره یکی از چالشها ها مساله شبهات اعتقادی است.
وی بیان کرد: در این باره یک سوالی وجود دارد اینکه آیا اجازه داریم این شبهات را مطرح کنیم و یا نباید به آن ورود پیدا کرد، برخی میگویند عقلایی است؛ مساله این است طبق ادله شرعی میخواهیم بحث کنیم و اگر جایز است و اگر اشکال دارد، از ادله میتوانیم بهره بگیریم یا نه؛ این است که از منظر فقهی باید موضوع را پیگیری کنیم.
دکتر عزیزی عنوان کرد:چند محور در این بحث وجود دارد؛ تربیت و تربیت دینی از جمله مفاهیم است؛ مراد ما از تربیت اعتقادی آن فرآیند و تغییر تدریجی در ساحت باورها و التزامات قلبی متربی است، یعنی بینشها و نگرشهای او را تغییر دهیم، یعنی یک مربی به تدریج کاری کند که باورهای متربی تغییر کند که در این جا منظور باورهای دینی است.
وی تصریح کرد: یکی دیگر از مفاهیم روش تربیتی است؛ مقصود از روش، راهکارهایی است که فرآیند مساله تربیتی را تبیین میکند، خیلی از مفاهیم را میدانیم اما روش عملی را نمیدانیم.
این پژوهشگر خاطرنشان کرد:در این جا منظور شبهات اعتقادی است که باعث می شود عقاید حق و باطل با هم خلط گردد و شخصی مرتبی در معرض انحراف اعتقادی قرار بگیرد؛ در این راستا آموزش شبهات اعتقادی را به مثابه یک روش دنبال میکنیم؛سوال این است آیا اموزش مسائل اعتقادی از سوی مربیان میتواند خود، روشی باشد برای آموزش اعتقادات یا مورد تائید شارع است یا نه.
وی گفت:در دو محور باید این روش را بررسی کنیم؛ یکی از محورها، آموزش شبهات اعتقادی به مثابه پیشگیری است که ذهن را درگیر میکنیم، برای شبههای که مطرح نشده آیا از نظر شرعی مجاز است پاسخ دهیم.
دکتر عزیزی افزود:محور دوم، آموزش شبهات به مثابه درمان است که اگر شبههای در ذهن باشد حل شود و باید ببینیم حکم این چیست؛ در این باره ادلهای را میتوانیم استفاده کنیم که برداشت شود این آموزش شبهات اگر مقصود پیشگیری باشد حکم آن چیست.
وی بیان کرد:4 دلیل را در این جا مطرح کردهایم؛ یکی آیه شریفه مرابطه آخرین سوره ال عمران است که خطاب به مومنین می گوید با هم مرابطه دائمی داشته باشید، معنای لغوی رابطو که برخی ترجمه به مرزباتی کردند نرجمه لازمه لفظ است نه حقیقت محض یکی از لوازم مرابطه مرزبانی است، در این جا به معنای مراقبت است.
معاون پژوهش موسسه آموزش عالی امام رضا(ع) عنوان کرد:مرابطه به معنای ارتباط محکم به همراه مواظبت و مراقبت است، یعنی ای مومنین ارتباطات شما با هم محکم باشد و ارتباط همراه با مواظبت باشد، میتواند مراقبت باورها و اعتقادات یکدیگر هم باشد.
وی تصریح کرد: استفاده از این روش مصداق مواظبت و هم مقدمه مراقبت است، دستور وجوب داده شده در برخی از موارد واجب است، یعنی در جایی که خطر انحراف جدی وجود دارد و مصداق بارز آن اعتقادات است.
دکتر عزیزی اظهار داشت:دومین دلیل حدیث است، امام صادق(ع) خطاب به عموم جامعه میفرماید «نوجوانان خود را با احادیث ما آشنا نمائید قبل از این که مُرجعه (که یکی از گروه های منحرف عصر ایشان بود) بر شما سبقت بگیرند»؛ این حدیث دلالت خوبی دارد، البته با توجه به نداشتن منبع دقیق نمیتوان به تنهایی از آن استفاده کرد.
وی گفت: دلیل بعدی عقلی است، در این دلیل عمدتا بحث وجوب و ضرروت را بیان میکنند جایی که عقل مستقل ادراک میکند کاری ضرورت دارد به انضمام قائده حکم به عقل آنجا از ضرورت وجوب را استفاده میکنیم.
این ارائه دهنده نشست افزود:این ضرورت در مواردی است که دفع ضرورت محتمل از شخص باشد، واجب است، اگر بداند فلان کاری نکند احتمال ضرر دارد عقل حکم میکند دفع ضرر محتمل ضرورت دارد پس واجب است عقل مستقل ادراک میکند که دفع ضرر محتمل از دیگران کاری پسندیده است.
وی بیان کرد:دلیل چهارم به نام عقلا است که هر عالمی در هر دین و آئینی این است برای رفع ضرر بزرگ به دنبال پیشگیری بودند و کاری عقلایی میدانستند و می توانیم این را به زمان شارع برگردانیم.
دکتر عزیزی عنوان کرد: در این راستا مطرح کردن شبهات اعتقادی نه تنها مجاز است گاهی وجوب دارد و یک جاهایی رحجان دارد که با ادله مطرح شده فهرست میتوانیم استفاده کنیم.
وی تصریح کرد:محور دوم آموزش به مثابه درمان است، اگر ببینیم ذهن متربی آلوده شده آیا می توان شبهه را مطرح کند، از این ادله استفاده میکنیم که جایز و در مواردی واجب است، قائده ارشاد جاهل و قائده نس است که استفاده میکنیم، ثاعده ارشاد جاهل در شرایطی که فرد نسبت به حکم شرعی جهل داشته باشد در مواردی لازم است او را ارشاد کنیم به خصوص جها احکام رحجان دارد که او را هدایت کنیم.
معاون پژوهش موسسه آموزش عالی امام رضا(ع) اظهار داشت:در مورد قاعده نس این طور نیست، خیرخواهی نسبت به برادران مومن در مواردی رحجان دارد و مواردی واجب است، در این باره شعری مثال میزنیم اگر بینی که نابینا و چاه است اگر خاموش بنشینیم گناه است.

در این نشست حجت الاسلام دکتر حسین مولودی ناقد نشست خاطرنشان کرد:موضوع جدیدی و ادله خوبی بوده است؛در بخش اول به مبانی اشاره کردند و سوالات تحقیق را بیان کردند، به نظر می رسد سوال مطرح شده با محتوای مقاله مقداری با دقت بیشتری باید بیان میشد.
وی بیان کرد: سوال اساسی این است آیا مطرح کردن شبهات از سوی مربی برای متربی که اصلا برای او مطرح نیست منجر به آشفتگی ذهن متربی و انحراف او نمیشود این سوال اساسی است.
حجت الاسلام دکتر مولودی عنوان کرد:در این جا می خواهیم به پاسخ گویی بپردازند در حالی که بخش مهمی از این مقاله راجع به کسانی است که می خواهیم درمان کنیم یعنی شبهه برای ما مطرح شده ولی در این بحث سوالات مقاله که در پاسخ به آنها مقاله نوشته شده اصلا به عنوان سوال جدی مطرح نشده است.





