| چهل و ششمین جلسه حلقه نظام سازی فقهی
با حضور آیت الله رشاد،حجت الاسلام و اساتید ،عالمی، ،مقیمی، خالد الغفوری ، ایزدهی ، قاسمی و همتی به همت موسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا علیه السلام تشکیل گردید. در این جلسه ساحات حیات که انسان با آن مواجه هست و حاجات اساسی که بشر دارد آیة الله رشاد ارائه گردید . و توسط اعضاء به نقد و بررسی گذاشته شد.
آیت الله رشاد ما باید در این مرحله ساحات حیات که انسان با آن مواجه هست و حاجات اساسی که بشر دارد را مشخص کنیم که بتوانیم لایه دوم را در بیاوریم ؛ بعد که لایه دوم بدست آمد ، آن وقت فقه موجود را در قالبش بریزیم که من هم بر اساس همین مدل تعدادی را تقسیم کردم . حجت الاسلام قاسمی : در خصوص فقه نظام اینجا باید یک تلقی ای را مشخص کنیم . فقه نظام چیست ؟ آیا فقه نظام فقهی است که هم احکام فردی و هم احکام مجتمع را میگوید یا فقهی است که فقط به احکام مجتمع می پردازد و به افراد و آحاد آن مجتمع توجه ندارد ؟ به هرحال فقه کنونی که داریم فقه آحاد مکلفین است که آنها میتوانند مراجعه کنند و احکام خودشان را اصطیاد کنند . آیا این فقه نظام است یا فقه نظام اینست که بدون توجه به آحاد اصالتا نظام را اصل قرار دهد و عنایتا و التزاما به آحاد توجه کند . لذا فقیه در فقه نظام ساز مستقلا به احکام فرد توجه نمیکند و اینطور نیست که بگوییم در استنباطش دو نگرش دارد مثلا گاهی به نظام توجه میکند و گاهی به فرد و بعد استنباط میکند . به نظر من اصالتا به نظام توجه میکند و ضمنا به احکام فردی میپردازد . من چنین حسی دارم که الان نباید بیاییم هم احکام فردی را و هم احکام مجتمع را در بیاوریم بلکه مستقلا باید احکام نظام را ببینیم .
آیت الله رشاد آقای حاج ابوالقاسم تاکید داشتند که باید یک فقه نظام و یک فقه فردی در بیاوریم . اما ما یک فقه داریم منتها غلبه با اجتماعی ، حکومی و تمدنی بودن است . دو فقه معقول نیست .
آ آیت الله عالمی : به نظربنده ما تعریف فقه را اشتباه کردیم . نباید إلاولابد فقه را آنچه بزرگان ما در گذشته بحث کردند و احکام فردی را استنباط کردند بدانیم چون قطعا این نیست ؛ فقه آنست که ما از ادله استفاده میکنیم تارةَ از آن احکام تکلیفیه و تارةَ احکام اجتماعیه را بدست می آوریم . ما میخواهیم بگوییم فقه آن چیزی است که میتواند هم پاسخ سؤال فردی و هم پاسخ سؤال جمعی ما را بدهد .
حجت الاسلام قاسمی : زمان جنگ ایران و عراق فقهایی که با نظام هم افق نبودند میگفتند دو طایفه شیعه دارند قتال میکنند و شرعا درست نیست ولی نگرش امام ( ره ) فقط نظام بود که آنرا اوجب واجبات میدانستند و میگفتند حتی اگر شیعه هم از روی جهالت روبروی شما هست اشکالی ندارد اگر کشته شود . اصل حفظ دماء مسلمین در برابر اصل حفظ نظام با نگاه امام محکوم میشد . اگر کسی فقه را فردی ببیند اینجا گیر میکند ؛ ولی اگر بخواهیم دو نگرش قائل شویم باید به تعارض قائل شویم . آیت الله رشاد اصلا دو نگرش نداریم . اسلام فردی و اجتماعی دارد ولی غلبه با اجتماعیت است . یا این یا آن نیست . خب آقایان بفرمایید با چه معیاری به آن ساحات و حوائج برسیم ؟ یک الگو و چهارچوب میخواهد . چطور احصاء کنیم ؟ حجت الاسلام مقیمی : با توجه به ساختار ذهنیِ آقای واسطی از سازمانها و نهادها خب ایشان باید دنبال احصاء سازمانهای تعریف شده در نظامات اجتماعی بگردد . پس میشود یک چنین الهاماتی از اینها بدین شکل گرفت و بحث دیگر اینکه میتوان بررسی کرد که یک نهاد چند نیاز را پاسخ میدهد .
آیت الله رشاد این پیشنهاد دو اشکال دارد : الف – نهادها با نظام خلط میشود ؛ نهادسازی غیر از نظام سازی است مثلا بیمه نهاد است نه نظام . ب – وضع موجود را ملاک قرار داده است در حالیکه معلوم نیست این مطلوب اسلام باشد . باید فارغ از وضع موجود باشد .
آیت الله رشاد به هرحال باید استقرائی فهرست تهیه کنیم بعد ببینیم با چه منطقی میشود اینرا طبقه بندی کرد بعد در حوزه فقه استفاده کنیم . انسان یک معامله ای با ساحت الهی دارد با توجه به الگویی که از حضرت صادق ( ع ) گرفتیم این یک قسم کلان شده است . در وهله اول ما باید با حق چگونه مواجهه کنیم این هم یک جنبه گزارشی دارد که میشود علم حقیقت و یک جنبه الزامی دارد که به اصطلاح خودمان اسمش را فقه میگذاریم یک سلسله احکام ارزشی دارد که اسمش را اخلاق میگذاریم . به این ترتیب در مواجهه با حقیقت بصورت بایستی و نبایستی همان نظام تکلیفی میشود و بصورت شایستی و نشایستی میشود اخلاق . بعد در مواجهه با اخلاق نظامی تولید میشود که یک قسمش حقوقی و یک قسمش اخلاقی است . اولین چیزی که انسان باید برخورد کند حقیقت است و حق تعالی یک حقیقت بزرگ است پس اول باید نظام مواجهه با حقیقت را بحث کنیم ؛ بعد به سراغ حقیقة الحقائق ( الوهیت ) برویم . که درباره الوهیت هم باز همین است ؛ نظام حقوقیِ عبادت و نظام اخلاقیِ عبادت . بعد مواجهه با نفس که خودِ انسان برای مواجهه با خودش احکام فقهی دارد مثلا انسان نمیتواند دست خودش را قطع کند ؛ و همینطور مواجهه اخلاقی دارد ؛ مواجهه با عواطف که نظام حقوقی اجتماع و نظام اخلاقی اجتماع از آن در می آید .
|






