در کرسی« تقیه از منظر فقه سیاسی شیعه با تاکید بر آرا امامین انقلاب »مطرح شد:
تقیه وابسته به زمان و تشخیص و مصلحت رهبر دینی و الهی در جامعه است/ نگاهی جدید به تقیه در فقه سیاسی لازم است
كرسي علمی ترویجی« تقیه از منظر فقه سیاسی شیعه با تاکید بر آرا امامین انقلاب » با ارائه حجت الاسلام و المسلمین گرامی پور و نقد و بررسی حجت الاسلام رمضان پور توسط گروه فقه حکومت برگزار شد.
به گزارش دفتر مدیریت مؤسسۀ آموزش عالی حوزوی امام رضا(علیه السلام)،در ابتدا حجت الاسلام دکتر مهدی عزیزی دبیر علمی پیرامون موضوع بحث اظهار داشت: تقیه یکی از موضوعات مهم و چالشی است که کمتر به آن پرداخته شده، هر چند در مورد تقیه با نگاه فردی مقالات و کتابهایی وجود دارد، اما از نگاه فقه سیاسی و حکومت لازم است بازنگری و یک بازخوانی در مورد تقیه صورت بگیرد تا ابعاد این مساله روشن گردد.
این استاد حوزه با تاکید بر ضرورت بازخوانی اجتهادی این مفهوم عنوان کرد:تقیه نهتنها صرفاً به معنای ترس از جان نیست بلکه دارای کارکردهای عمیق اجتماعی، سیاسی و تمدنی است که میتواند در مسیر تقریب مذاهب و تقویت وحدت اسلامی بهعنوان یک راهبرد راهگشا عمل کند.
نگاهی جدید به تقیه در فقه سیاسی لازم است
وی با اشاره به نگاه رایج نسبت به تقیه در فقه سنتی گفت: در بخش قابل توجهی از مطالعات فقهی، تقیه در سطح تقلیلیافتهای مورد توجه قرار گرفته و بیشتر با نگاه فردی، تدافعی و در محدوده حفظ جان تعریف شده است، در صورتی که در منظومه فقه سیاسی و بهویژه فقه حکومتی این مفهوم میتواند تبدیل به یک ابزار مدیریتی در سطح کلان و راهبردی برای حفظ مصالح امت اسلامی شود.
حجت الاسلام عزیزی بیان کرد:در سیره معصومان(ع)، تقیه همواره یک رفتار فعال و هوشمندانه بوده که با هدف حفظ کیان دین، سازمان شیعه و مصالح کلان امت انجام میشده است.
وی افزود:نمیتوان تقیه را صرفاً یک واکنش انفعالی دانست؛ بلکه باید آن را بخشی از سازوکار پیشروی تمدن اسلامی در بستر تهدیدات و تعارضات موجود در تاریخ قلمداد کرد.
این دبیر علمی با اشاره به نقش تقیه در وحدت اسلامی اظهار داشت:در دنیای امروز که دشمنان اسلام سعی دارند با برجستهسازی اختلافات مذهبی، امت اسلامی را تضعیف کنند، تفسیر صحیح و هوشمندانه از تقیه میتواند بهعنوان یک راهبرد مؤثر برای همگرایی و کاهش تنشهای مذهبی عمل کند.
وی بیان کرد:در حال حاضر فضایی برای تقیه با آن معنای خاص خودش که ترس از جان باشد و بیشتر تقیه مداراتی مطرح است، اما حضرت امام آرای مخصوصی در این زمینه تقیه مداراتی دارند و تقسیم بندی به اقسام مختلف و نگاه فقه حکومت به این مقوله یک نگاه ویژه ای است که در این جلسه بحث می شود.
تقیه وابسته به زمان و تشخیص و مصلحت رهبر دینی و الهی در جامعه است
در ادامه حجت الاسلام و المسلمین مهدی گرامی پور ارائه کننده نشست علمی با اشاره به بحث اظهار داشت: جایگاه اصلی و بنیادین تقیه در فقه و سیره اهلبیت(ع) اصلی عقلانی و فقهی است که با دلایل قرآنی و روایی معتبر اثبات شده و همواره در مواجهه با تهدیدات و مصالح امت، نقشی مهم ایفا کرده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه قم ادامه داد:اصل تقیه از مسلمات فقه امامیه است و فقهای شیعه با اتکا به آیات قرآن کریم و روایات فراوان از معصومان(ع)، مشروعیت و ضرورت تقیه را در شرایط مختلف تبیین کردهاند.
وی عنوان کرد:تقیه در فقه شیعه نه صرفاً به عنوان یک تاکتیک موقت، بلکه به عنوان یک راهبرد عقلانی و دینی برای حفظ جان، مال، دین و کیان امت در شرایط خاص شناخته میشود.
حجت الاسلام و المسلمین گرامی پور تصریح کرد:اصل تقیه در فقه شیعه تقریبا مورد اتفاق است ادله ای نیز برای تقیه فقها ذکر کرده اند از آیات قران و و روایات و سایر ادله دیدگاه ویژهای که امام خمینی و رهبر معظم انقلاب به تقیه دارند بپردازیم؛ در این باره آیاتی وجود دارد، از جمله آیه 28 سوره آل عمران که در مورد تقیه و حفظ جان است.
وی خاطرنشان کرد: فقها به این آیات برای اثبات جواز و گاه وجوب تقیه استناد کردهاند. این آیات نشان میدهد که پنهانسازی ایمان یا اظهار خلاف واقع در صورتی که برای حفظ جان یا مصلحت دینی و اجتماعی ضروری باشد مورد تأیید شارع مقدس است. بهویژه در شرایطی که جان یا مصالح مهمتری در خطر باشد تقیه نهتنها جایز بلکه واجب میشود.
ارائه کننده نشست علمی گفت: تقیه وابسته به زمان و تشخیص و مصلحت رهبر دینی و الهی در جامعه است و طبق برخی از روایات، حضرات معصومین به تقیه اشاره دارند و حتی تقیه را محافظ مومن برشمردند.
وی افزود:روایات در این زمینه مفصل است که به طور مستقیم به صراحت دارد در بحث مشروعیت و وجوب تقیه مواردی ذکر شده که در تقسیم بندی تقیه را واجب و مستحب و مکروه و و تقیه مباح و حرام داریم و بستگی به آن وضعیتی دارد که شخص در آن تقیه می کند.
حجت الاسلام و المسلمین گرامی پور بیان کرد:یکی از راههای شناسایی تقیه نصوص است و روایاتی وجود دارد که نشان میدهد روایات ظن هم تقیه است، برخی نیز عقل را مطرح کردند که دلیل عقل انتخاب بین اهم و مهم است.
وی اظهار داشت: فرض کنید جان مومن و اطرافیان اهمیت زیادی دارد یا جان مومن است از یک فرع فقهی مهمتر است؛ نظر خاصی را که میخواهم از امامین انقلاب نقل کنم در مورد تقیه خوفیه است برخی آمدند با الهام از نوشتههای مرحوم مجلسی در بهارالانوار در مورد تقیه آن را 4 قسم برشمردند و گفتند تقیه اجباری یا اکراهیه و دومی احتیاطی یا تقیه خوفی و دیگری یک تقیه نهانی یا کتمانیه و بعدی تقیه تجانسی یا مداراتی است.
این ارائه دهنده نشست عنوان کرد:اختلاف میان نظر امام و برخی از علما به مبانی اصولی امام برمیگردد، برخی به محض دیدن ظن ضرر جواز تقیه میدهند،اما امام مبنای اصولی دارد و معتقد است اگر اثبات شود دلیل نقلی چیزی ورای حکم عقل نداشته باشد، این مبنای امام که عقل می تواند عمومیات و اطلاقات و ادله نقلی داشته باشد جز مبانی حضرت امام است و این در فقه ایشان ثمراتی دارد.
.وی گفت:تقیه هم حکمی است که عقل دستور می دهد ولو اینکه تقیه به طور مطلق در روایت داشته باشیم اگر ظن به ضرر داشتید تقیه جایز است اما عقل آن را تضعیف می کند این طور نیست که هر جا ضرر باشد ما مجوز تقیه بدهیم.
حجت الاسلام و المسلمین گرامی پور اظهار داشت: این مبنای مهم امام است که عقل را پایین و بالا میکند، در مورد حضرت آقا بحث فقهی منسجمی که در مورد تقیه باشد ندارند اما جسته گریخته در سخنرانیهای خودشان در مورد تقیه گفته اند و تحلیل شان برگرفته از سنت عملی اهل بیت است، ایشان تقیه را وسیله ای برای رسیدن به هدف می داند نه اینکه مانعی باشد.
حجت الاسلام عنایت الله رمضان پور ناقد بحث نیز با اشاره به برخی ابعاد کمتر دیدهشده در مسئله تقیه در سیره اهلبیت(ع)، تأکید کرد: تقیه در منظومه معرفتی شیعه نهتنها یک کنش فردی برای حفظ جان نیست، بلکه در سطحی بالاتر راهبردی کلان و متصل به ولایت الهی است که در مقاطع مختلف تاریخ اسلام نقش تعیینکننده در تداوم خط امامت و پیشبرد اهداف الهی ایفا کرده است.
وی با بیان اینکه امام جامعه صاحب تشخیص نسبت به مصالح و مفاسد کلان اجتماعی هستند، اظهار داشت: برخی روایات بهوضوح دلالت دارد که تقیه تابع زمان و تشخیص رهبر دینی است؛ یعنی این رهبر دینی و الهی است که تعیین میکند در چه موقعیتی باید سکوت کرد و کجا باید قیام نمود.
حجت الاسلام رمضانپور خاطرنشان کرد: گاهی برخی افراد از روی سادهانگاری یا نگاه فردی به دین گمان میکنند که تقیه یعنی انفعال یا ترس، حال آنکه در مواردی تقیه دقیقاً همان کنش فعالانه و عاقلانه در برابر دشمن است. تغییر سیاست خودش یک اقدام است، نه بیاقدامی باشد.





