در هماندیشی علمی«بررسی ظرفیت نظام آموزشی حوزه در دستیابی به فقه حکومتی و فقه نظامساز» مطرح شد:
بیش از گذشته ادبیات عقلایی و قانونی باید بر فضای اصولی ما حاکم شود
نشست علمی « ظرفیت نظام آموزشی حوزه در دستیابی به فقه حکومتی و فقه نظامساز» توسط چند تن از اساتید حوزه و دانشگاه مورد بررسی قرار گرفت.
به گزارش دفتر مدیریت مؤسسۀ آموزش عالی حوزوی امام رضا(علیه السلام)، در ابتدای هماندیشی، حجتالاسلام سید محمدهادی پیشوایی دبیر علمی نشست اظهار داشت: این نشست گامی در تحقق بیانیه اخیر مقام معظم رهبری در همایش «یکصدمین سالگشت بازتأسیس حوزه و پیگیری منویات ایشان برای تحول در حوزه است، معظمله در این بیانیه یک جمعبندی کاملی از مطالب مختلف در سالهای گذشته تاکنون داشتهاند.
وی بیان کرد:ایشان تاکید ویژهای بر کارآمدی فقه و دستیابی به فقه تمدنساز داشتند و اصل بر این بود که تحولی حاصل شود و فقه از وضعیت موجود که البته کارآمد است و سالهاست کشور با آن اداره میشود، به وضعیت آرمانی برسد.
حجتالاسلام پیشوایی عنوان کرد:یکی از فرازهای مهم پیام آقا این است که «در شیوهی کار کنونیِ حوزه، در بخش فقهی، توجّه کافی به این اولویّتها دیده نمیشود. گاه میبینیم برخی مهارتهای علمی که عموماً جنبهی آلی و مقدّماتی برای رسیدن به حکم شرع را دارد یا بعضی موضوعات فقهی یا اصولی خارج از اولویّتها، فقیه و محقّق را با شیرینی وسوسهانگیز خود، چنان در خود غرق میکند که ذهن او را بکلّی از آن مسائل اصلی و اولویّتدار منصرف میسازد و فرصتهای بیجایگزین و سرمایههای انسانی و مالی را فدا میکند، بیآنکه در وانفسای هجوم کفر، کمکی به تبیین سبک زندگی اسلامی و هدایت جامعه برساند.اگر هدف کار علمی، اظهار فضل و سُمعهی علمی و مسابقه در فاضلنما شدن باشد، مصداق فعل مادّی و دنیاگرایانه و «اِتَّخَذَ اِلهَهُ هَواه»خواهد بود.»
در ادامه آیت الله محمد محمدی قائینی یکی از ارائهدهندههای نشست اظهار داشت:موضوع بحث این است که رهبری در منشوری وسیع و عمیق، چراغ راهی را برای آینده حوزه های علمیه شیعه و اسلام روشن کردند، سالها از انقلاب گذشته و هنوز مشکلات عدیدهای در رابطه با ساحتهای بین المللی و داخل کشور خودمان در مسائل فقهی داریم و در بسیاری موارد پاسخ نداریم و این شایسته جامعه اسلامی و انقلابی ما نیست، در این راستا باید مقدمات پیاده شدن این منشور را در فراهم سازیم.
وی تصریح کرد:طبق روایتی، خدا به کسی علم میدهد که بخواهد او را هدایت کند؛ علم باید حنبه هادی بودن را داشته باشد و دیگران را هدایت کند و به حقیقتی برساند و آنگاه علم میشود، در واقع مقصد، عبودیت است و ما آمدهایم که عبد شویم.
آیت الله قائینی بیان کرد:انسان باید به دنبال علمی برود که به درد او بخورد و او را به مقصد برساند، از طرفی در روایت دیگری آمده کسی که آگاه به زمان خودش باشد، شبهات و مبهمات و مشکلات و گرفتاریها بر او هجوم نمیآورد و بر او مسلط نمیشود، در این جا عالم به زمانه شامل همه چیز از جمله نیازها و سیاستها و حکومتها و رسوم میشود که باید حقیقت اینها را بشناسد.
وی عنوان کرد: اینکه دچار مشکلاتی هستیم گاهی مقصر دشمن است، در بخشی نیز ما نتوانستیم با منبع غنی عقل و وحی طوری برنامه ریزی کنیم که این مشکلات حل شود؛ علم آن است که انسان را نجات دهد و اگر علمی نتواند مشکلات را حل کند علم نیست.
بیش از گذشته ادبیات عقلایی و قانونی باید بر فضای اصولی ما حاکم شود
حجتالاسلام والمسلمین سیدعلی محمد موسوی کرمانشاهی دومین ارائه دهنده نشست با اشاره به اهمیت بررسی مسائل جدید فقهی خاطرنشان کرد:اگر بخواهیم در عرصه تحول گام برداریم، باید ریشهای تر وارد سیستم حوزه شویم و ببینیم از کجا شروع و آسیبها را شناسایی کنیم و به آن بپردازیم.
وی گفت:زمانی داشتم خطابات قانونیه حضرت امام را بررسی میکردم اینکه چرا مرحوم امام از قضایای حقیقیه مرحوم نائینی وارد خطابات قانونیه شده است؛ قضایای حقیقیه که مرحوم نائینی مطرح میکند می گوید هر خطابی که شارع بیان کرده به تعداد مکلفین آن انحلال پیدا میکند؛ میخواهم ببینم اساس این ادبیات چه بود که مرحوم امام به این فکر افتادند که در مقابل این حرف مرحوم نائینی خطابه قانونی را بیان کردند و حرف قانون را به میان کشاندند که لفظ قانون یک تعبیر حقوقی است.
این ارائه دهنده نشست علمی افزود:مرحوم امام اصرار داشتند که خطابات شارع جنبه قانون دارد و انحلال به مکلف پیدا نمیکند؛ من با تفکر میدیدم این ادبیات قضیه حقیقیه مبتنی بر همان نظام عبد و مولایی است که در صدر اسلام در جامعه مرسوم بود، در آن نظام عبد از شئون مولاست و عبد حرفی برای گفتن ندارد، لذا عبد قدرتی ندارد و هر چه مولا بگوید عبد باید اطاعات کند.
وی بیان کرد: وقتی در قضیه حقیقیه آقای نائینی به این انحلال خطابات نگاه میکنیم میبینیم از بحث تجری گرفته تا بحثهای دیگر که ظلم به مولاست و میبینیم این همان ادبیات عبد و مولایی بوده است.
حجتالاسلام والمسلمین موسوی کرمانشاهی عنوان کرد:در فقه نظام ساز نیز این گونه است، اگر بتوانیم به سراغ ادبیات قانونی و به سمت نظام عقلایی برویم نه یک نظام تعبدی خشک و خالی که عبد هیچ اختیاری ندارد، یعنی تجمیع قرائن و شواهد کنیم تا اصولی که داریم با دید نظام عقلایی به آن نگاه کنیم، در آن تحول ایجاد میشود.
وی تصریح کرد:اگر بتوانیم فقه را به دنیا عرضه کنیم و از نظام عبد و مولایی فاصله بگیریم و به سمت نظام عقلایی برویم، به نتیجه میرسیم، مرحوم امام ثمرات فقهی و علمی داشتند اما تحلیل نکردند ولی وقتی فکر میکنیم میبینیم تحلیل این است که به سمت قانون حرکت و بتوانیم فقه را به جامعه عرضه کنیم.
این استاد حوزه اظهار داشت:فقه نتوانست تحولی را که باید بیافریند، ایجاد کند که مقداری به کم کاری ما بر میگردد؛ منشور رهبری که برای حوزه است اگر به آن توجه کنیم تحول خوبی ایجاد میشود؛ باید بیش از گذشته ادبیات عقلایی و قانونی بر فضای اصولی ما حاکم شود.
نظام آموزشی فقه ما بعضا بسیاری از نیازها را برآورده نمیکند و کاربردی نیست
حجت الاسلام والمسلمین غلامرضا احسنی آرانی سومین ارائه دهنده این نشست با تاکید بر ضرورت تحول در نظام آموزشی حوزه خاطرنشان کرد: ما اگر بخواهیم از منظر تحول در حوزه به مساله نگاه کنیم در مورد دو ساحت مهم و کلیدی میتوانیم سخن بگوییم، اول تحول در علوم حوزوی و سپس تحول در نظام آموزشی حوزه است.
وی ادامه داد:هر چند تحول در علوم حوزوی مبنای تحول نظام آموزشی حوزه است، اما هر یک از اینها لوازم جداگانهای دارد و تحول در نظام آموزشی نیز دارای تفاوتهایی است.
این ارائه دهنده نشست علمی عنوان کرد:تحول در نظام آموزشی حوزه نیز در دو ساحت قابل بحث است که یکی از آن تحول در نظام آموزشی حوزه برای تربیت مدیران تراز ویژه اجرای فقه در جامعه است، در واقع افرادی که در حوزه آموزش میبینند توانایی اجرای فقه در جامعه را داشته باشندکه کیفیت مراوده با مردم و تعامل با جامعه و چگونگی نگاه به سیاست داخلی و خارجی نشان میدهد.
وی بیان کرد:ساحت دیگر تحول در نظام آموزشی حوزه در مسیر ساخت نظامات اجتماعی مورد نیاز در جامعه است تا در بستر فقه نظامات اجتماعی، با توجه به چارچوب هایی که در فقه داریم مبتنی بر منابع وحیانی و منابع عقلی جامعه را بسازیم.
حجت الاسلام والمسلمین احسنی آرانی تصریح کرد:رهبری در بیانیه اخیر به اهمیت فقه نظامساز اشارانی داشتند و فرمودند کشورها و جوامع بشری در همه شئون اجتماعی خود با نظامات مشخصی اداره میشوند.
وی گفت:تاکید رهبری بر جود ظرفیت در همین فقه برای طراحی نظامات اجتماعی است و دوم این که فقه و کسانی که در فقه قلم میزنند و بحث میکنند، به اندازه کافی از این منظر به فقه نگاه نکردند، این ظرفیت نظام آموزشی حوزه یا خلاهایی که در نظام آموزشی حوزه برای دستیابی به فقه نظام ساز مبتنی بر این است که ما بهتر فقه نظام ساز و لوازم آن را بشناسیم تا طبق همین فقه نظام ساز نظام آموزشی حوزه در آن تغییر و تحول ایجاد کنیم.
این استاد حوزه عنوان کرد:در باب نظام فقه نظام ساز سه مولفه اصلی را ذکر می کنیم نخستین یک موضوع شناسی عمیق و دقیق است، دومین ضرورت بحث گسترش فقه با نگاه منظومهای است و سوم آشنایی با فنون الگوسازی و نهادسازی است؛ ما میخواهیم فقه را از منفعل به فقه فعال و نظام ساز تبدیل کنیم که تحولی جدی است.
وی خاطرنشان کرد:فقه ما استفتا محور است و کمتر رویکرد به فقه نظام ساز وجود دارد و مبنا بر بیان مثبتات است و کمتر به بعد نقد میپردازند، در این راستا نظام آموزشی فقه ما بعضا بسیاری از نیازها را برآورده نمیکند و کاربردی نیست.





